Munozara savollari — 20 dars

Har darsga uchta savol. Ular javobi bir xil bo’lmagan savollar: maqsad to’g’ri javobga kelish emas, o’quvchining o’z pozitsiyasini dalil bilan qurishi.

◆Asosiy g'oya

Bu modulda munozara test’dan muhimroq. Test bilimni o’lchaydi, munozara esa ko’nikmani quradi — va modulning maqsadi aynan ko’nikma.

Munozarani olib borish — besh qoida

1. Savolni yozib qo’ying. Og’zaki aytilgan savol o’zgarib ketadi
2. Ikki daqiqa jim yozish. Har o’quvchi avval o’z javobini yozadi, keyin gapiriladi — aks holda birinchi gapirgan odam butun sinfning fikrini belgilaydi
3. «Nega?» dan keyin «Qayerdan bilasiz?» Ikkinchi savol birinchisidan muhimroq
4. Qarshi tomonni ham so’rang. «Sizga qo’shilmaydigan odam nima deydi?»
5. Yopmang. Munozara «to’g’ri javob shu» bilan tugamasin. «Bu savolga hozircha javobimiz yo’q» — bu ham natija

Har munozara 7–10 daqiqa. Uchta savolni bir darsga sig’dirishga urinmang: bittasini tanlang, qolgani zaxira.

---

1-blok · AI qanday ishlaydi

1-dars — AI nima va nima emas

1. Agar programma sizning savolingizga odamdan yaxshiroq javob bersa, u «tushunadi» deyish mumkinmi? Tushunish nima ekanini avval ta’riflang.
2. «AI ijod qiladi» — bu bahsda kim haq? Javobingiz «ijod» so’ziga bergan ta’rifingizga qanday bog’liq?
3. Simulyatordagi «murakkab» savati nega kerak edi? Agar faqat «haqiqat» va «mif» bo’lganda, qaysi gaplar noto’g’ri joyga tushardi?

2-dars — Naqsh topish mashinasi

1. Model «havola bormi» emas, «shoshiltiradimi» belgisini tanladi. Odam nega birinchi belgiga yopishadi?
2. Yorliqni odam qo’yadi. Agar butun sinf bir xil xato yorliq qo’ysa, model nima o’rganadi va buni kim sezadi?
3. Sizningcha, «yaxshi o’quvchi» ni ajratadigan belgi bormi? Uni o’lchash mumkinmi? O’lchansa nima o’zgaradi?

3-dars — Ma’lumot — AI ning ozuqasi

1. Internetdagi o’zbekcha matn kam. Buni kim tuzatishi kerak — va nega?
2. Model o’zbek madaniyati haqida xato aytsa, bu kimning muammosi: modelning, uni yasagan kompaniyaning yoki ma’lumot yaratmagan bizning?
3. Ma’lumot yig’ishda «hamma narsani olish» yaxshi g’oyami? Qanday holatda ma’lumot olmaslik to’g’ri bo’ladi?

4-dars — O’z modelingizni o’rgatish

1. Model bo’rini emas, qorni o’rgandi. Maktabda bunday «qor» misollari bormi — ya’ni natija bilan birga uchraydigan, lekin sabab bo’lmagan narsalar?
2. Mukammal ball (100%) qachon ogohlantirish belgisi bo’ladi? Bu qoida imtihonlarga ham tegishlimi?
3. Belgi tanlash — odamning qarori. Bu qarorni kim qilishi kerak: programmist, soha mutaxassisi yoki natijadan ta’sirlanadigan odamlar?

---

2-blok · Til modellari ichida

5-dars — Token

1. Bir xil ish uchun o’zbek tilida ko’proq to’lanadi. Bu adolatlimi va uni kim o’zgartira oladi?
2. Agar tejash uchun so’rovni inglizcha yozsangiz, nima yutasiz va nima yo’qotasiz?
3. Til texnologiyalarida kam vakillik qilingan tillar nima qilishi kerak? Kutishmi yoki o’zi qurishmi?

6-dars — Keyingi so’zni bashorat qilish

1. «Model biladi» va «model davom ettiradi» — qaysi talqin xavfliroq va nega?
2. Eng ehtimolli javob eng to’g’ri javob emas. Odamlarda ham shundaymi? Misol keltiring.
3. Bir xil savolga har xil javob kelishi — bu kamchilikmi yoki xususiyat? Qaysi holatda birinchisi, qaysi holatda ikkinchisi?

7-dars — Ma’no fazosi

1. «Model ma’noni bilmaydi, masofani biladi». Bu ikki narsa qayerda bir xil natija beradi va qayerda ajraladi?
2. Xarita — haqiqatning soyasi. Darslikdagi boshqa soddalashtirishlarni toping: ular nimani yashiradi?
3. Ikki ma’noli so’zlarni model kontekstga qarab hal qiladi. Odam qanday hal qiladi — xuddi shundaymi?

8-dars — Gallyutsinatsiya

1. Model mavjud bo’lmagan kitobga havola berdi. Bu yolg’onmi? «Yolg’on» so’zining ta’rifiga niyat kiradimi?
2. Ravon yozilgan matn nega ishonchli tuyuladi? Bu bizning xatomizmi yoki modelning?
3. Agar model har javobida «ishonchim past» deb yozsa, bu foydali bo’larmidi? Nega ko’p xizmat bunday qilmaydi?

---

3-blok · AI bilan ishlash — 4D

9-dars — Delegatsiya

1. «Do’stimga tabrik xatini AI yozdi» — xat qadrini yo’qotadimi? Qadr qayerdan keladi: matndanmi yoki kimdan kelganidanmi?
2. Uy vazifasining maqsadi nima? Agar maqsad natija bo’lsa, AI ni ishlatish nega muammo?
3. Uch savol bir-biriga qarshi javob bersa (natija muhim, lekin o’rganish ham kerak), qaysi biri yutishi kerak?

10-dars — Tavsif

1. «Yaxshi qilib yoz» ishlamaydi. Odamga ham shundaymi? O’qituvchiga topshiriq berayotganda nima aytiladi?
2. So’rovni yaxshilash — ko’nikmami yoki hiylami? Bu ko’nikma besh yildan keyin ham keraksmi?
3. Chegara qismini deyarli hech kim yozmaydi. Nega? Bu bizning odatimiz haqida nima aytadi?

11-dars — Farqlash

1. Natijasi to’g’ri, yo’li xato javob — bu qabul qilinadimi? Maktabda-chi, ishda-chi?
2. Ishonchli ohang tekshirishni to’xtatadi. Bu faqat AI da shundaymi yoki odamlarda ham?
3. «Uslub — shart» degan qoida qattiqmi? Mazmuni a’lo, lekin shartni buzgan ishga qanday baho qo’yasiz?

12-dars — Mas’uliyat

1. Maktabimizda AI qoidasi qanday bo’lishi kerak? Har o’quvchi bitta qoida taklif qilsin va uni himoya qilsin.
2. Oshkoralik varaqasi ballni oshirishi kerakmi yoki shunchaki shartmi?
3. AI aniqlagichlari adashadi. Shunga qaramay maktab ulardan foydalanishi mumkinmi? Qanday shart bilan?

---

4-blok · Tanqidiy fikrlash

13-dars — Cheklovlar

1. Model «xotira» qo’shsa, bu haqiqiy xotirami? Odamning xotirasidan nimasi bilan farq qiladi?
2. Bilim chegarasi — texnik cheklov. Qaysi savollarda u xavfli, qaysilarida ahamiyatsiz?
3. Uzun suhbatda shartni qayta aytish kerak. Odamlar bilan ishlashda ham shunday qilamizmi? Nega?

14-dars — Yonbosish

1. Model ma’lumotdagi nomutanosiblikni takrorlaydi. Uni «tuzatish» kimning ishi va tuzatish nimani anglatadi?
2. Agar javoblar ohangi bir xil bo’lsa, lekin dunyodagi holat notekis bo’lsa — model haqiqatni yashirgan bo’ladimi?
3. Savolning o’zi yonbosishni chaqiradi. Bizning savollarimizda qanday taxminlar yashiringan? Misol toping.

15-dars — Soxta kontent

1. Aniqlagich o’quvchining haqiqiy inshosini «AI yozgan» dedi. Maktab nima qilishi kerak?
2. Deepfake texnologiyasini taqiqlash mumkinmi? Taqiq kimga ta’sir qiladi va kimga qilmaydi?
3. «Haqiqiy rasm, yolg’on kontekst» — bu soxta kontentmi? Javobingizni asoslang.

16-dars — Tekshirish protokoli

1. Xabarni tekshirishga vaqt yo’q bo’lsa nima qilinadi? «Tarqatmaslik» amaliy javobmi?
2. Uch manba qoidasi qattiqmi? Qaysi holatda bitta manba yetadi?
3. «Bilmayman» degan javobni aytish qiyinmi? Nega — va buni osonlashtirish mumkinmi?

---

5-blok · Agentlik

17-dars — AI ni o’qituvchi qilish

1. Feynman usuli vaqt oladi. Vaqt yo’q bo’lganda o’rganishdan voz kechish to’g’rimi?
2. AI dan uyalmaslik afzallikmi yoki kamchilikmi? Odamdan so’rashning qanday qiymati bor?
3. Agar hamma AI dan o’rgansa, o’qituvchining roli qanday o’zgaradi?

18-dars — Xavfsizlik va nazorat

1. Maktabdagi qaysi ko’rsatkichni «aldash» oson? Uni qanday himoya qilish mumkin?
2. «To’xtat» tugmasi kimda bo’lishi kerak — texnik xodimdami, rahbardami, foydalanuvchidami?
3. Kuchli tizim kutilmagan yechim topadi. Bu qachon foyda, qachon xavf? Chegara qayerda?

19-dars — AI iqtisodi

1. Ota-onangizning kasbini sakkiz vazifaga bo’ling. Qaysi biri o’zgaradi?
2. «AI o’rniga emas, ustiga quriladigan ko’nikmalar» — sizda ulardan qaysi biri bor va qaysi biri yo’q?
3. Kelajak haqidagi bashoratlarga ishonmaymiz. Unda kasb tanlashda nimaga tayanamiz?

20-dars — Capstone

1. Loyihangizdagi eng kuchsiz joy qayerda? Buni o’zingiz aytish nega qiyinroq?
2. Oshkoralik varaqasi ishni zaiflashtiradimi yoki kuchaytiradimi?
3. Yigirma darsdan keyin AI haqidagi fikringiz o’zgardimi? Aynan qaysi dars o’zgartirdi va nima uchun aynan u?

---

Bog’liq sahifalar

• Maktab AI siyosati — 12-darsdan oldin tasdiqlansin
• Yosh chegarasi va ruxsat — modul boshlanishidan oldin
• Dars rejalari — 45 daqiqalik tuzilma